Ulga na start, preferencyjny ZUS i Mały ZUS Plus - składki nowej firmy

Nowa firma w Polsce może przez pierwsze lata płacić znacznie niższe składki ZUS dzięki trzem ulgom stosowanym po kolei: ulga na start zwalnia ze składek społecznych przez 6 miesięcy, preferencyjny ZUS obniża podstawę do 30% minimalnego wynagrodzenia na kolejne 24 miesiące, a Mały ZUS Plus pozwala liczyć składki od dochodu przez maksymalnie 36 miesięcy w każdym okresie 60 miesięcy. W 2026 r. preferencyjne składki społeczne wynoszą 420,86 zł miesięcznie (bez dobrowolnej chorobowej), a pełne 1788,29 zł. Żadna z tych ulg nie obejmuje składki zdrowotnej.

Ile wynosi ZUS w nowej firmie? Kolejność ulg

Składki ZUS w nowej firmie to składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, wypadkowe, dobrowolne chorobowe), Fundusz Pracy z Funduszem Solidarnościowym oraz składka zdrowotna. Ich wysokość zależy od etapu, na jakim jest firma, a przepisy przewidują dla początkujących przedsiębiorców kilka następujących po sobie ulg.

Typowa ścieżka osoby, która zakłada jednoosobową działalność gospodarczą po raz pierwszy, wygląda tak:

• Miesiące 1-6: ulga na start, czyli brak składek na ubezpieczenia społeczne.
• Miesiące 7-30: preferencyjny ZUS, czyli składki od podstawy nie niższej niż 30% minimalnego wynagrodzenia.
• Kolejne lata: Mały ZUS Plus, jeśli przychód z poprzedniego roku nie przekroczył 120 000 zł, albo od razu pełny ZUS.
• Po wyczerpaniu ulg: pełny ZUS od podstawy równej co najmniej 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia.

Według analizy ZUS z lutego 2026 r. taki "ulgowy pas startowy" może trwać nawet ponad 5,5 roku i pozwala zmniejszyć o ponad 70% kwotę składek, którą przedsiębiorca zapłaciłby w tym czasie na zasadach ogólnych. ZUS szacuje, że osoba, która założyła firmę w styczniu 2026 r. i skorzysta ze wszystkich ulg do lipca 2031 r., zapłaci mniej o około 109,4 tys. zł, czyli o 73,5%.

Tabela pokazuje kwoty obowiązujące w 2026 r. według komunikatów ZUS. Stopa składki wypadkowej przyjęta w wyliczeniach to 1,67%, tak jak w analizie ZUS dotyczącej składek przedsiębiorców. Kwoty zmieniają się co roku razem z minimalnym i prognozowanym przeciętnym wynagrodzeniem, mechanizm pozostaje ten sam.

Ulga na start ZUS - warunki i na czym polega

Ulga na start to zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne przez 6 pełnych miesięcy kalendarzowych od rozpoczęcia działalności gospodarczej. W tym czasie przedsiębiorca nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu, nie płaci też Funduszu Pracy i Funduszu Solidarnościowego. Obowiązkowa pozostaje wyłącznie składka zdrowotna.

Z ulgi na start można skorzystać, gdy spełnione są łącznie dwa warunki:

• działalność jest podejmowana po raz pierwszy albo ponownie po upływie co najmniej 60 miesięcy kalendarzowych od jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia,
• przedsiębiorca nie wykonuje na rzecz byłego pracodawcy czynności, które w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym wykonywał dla niego w ramach umowy o pracę.

Okres 6 miesięcy liczy się w miesiącach kalendarzowych. Jeśli firma rusza pierwszego dnia miesiąca, ten miesiąc jest pierwszym miesiącem ulgi. Jeśli działalność rozpoczyna się w trakcie miesiąca, 6 miesięcy liczy się od następnego miesiąca. Przykład z materiałów ZUS: działalność rozpoczęta 7 maja kończy ulgę na start 30 listopada.

Zawieszenie działalności nie wydłuża ulgi. Miesiące zawieszenia są wliczane do 6-miesięcznego okresu, podobnie jak później do 24 miesięcy preferencyjnego ZUS. W praktyce przedsiębiorca na uldze na start zgłasza się wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego (formularz ZUS ZZA), a do ubezpieczeń społecznych dopiero po zakończeniu ulgi. Z ulgi można w każdej chwili zrezygnować i zgłosić się do ubezpieczeń społecznych, ale ponowne skorzystanie z niej będzie możliwe dopiero po 60 miesiącach od zakończenia lub zawieszenia działalności.

Ulga na start nie przysługuje osobom współpracującym z przedsiębiorcą (np. małżonkowi pomagającemu w firmie). Przed założeniem firmy warto też sprawdzić, czy przy niewielkiej skali sprzedaży nie wystarczy działalność nierejestrowana, która w ogóle nie wiąże się ze składkami. W 2026 r. jej limit wynosi 10 813,50 zł przychodu kwartalnie (225% minimalnego wynagrodzenia).

Preferencyjny ZUS przez 24 miesiące

Preferencyjny ZUS, nazywany też małym ZUS-em, to prawo do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od zadeklarowanej podstawy nie niższej niż 30% minimalnego wynagrodzenia przez 24 pełne miesiące kalendarzowe. W 2026 r. minimalna podstawa wynosi 1441,80 zł, a najniższe składki:

Razem daje to 420,86 zł miesięcznie. Dobrowolna składka chorobowa (2,45%) to dodatkowe 35,32 zł, łącznie 456,18 zł. Ponieważ podstawa jest niższa od minimalnego wynagrodzenia, przedsiębiorca nie płaci za siebie składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy.

Warunki preferencyjnego ZUS są zbliżone do warunków ulgi na start:

• brak innej pozarolniczej działalności obecnie i w ciągu 60 miesięcy kalendarzowych przed rozpoczęciem firmy,
• brak świadczenia na rzecz byłego pracodawcy usług, które przedsiębiorca wykonywał dla niego na etacie w roku założenia firmy lub w roku poprzednim.

Gdy przedsiębiorca wykorzysta pełne 6 miesięcy ulgi na start, 24 miesiące preferencyjnego ZUS liczą się od dnia następującego po jej zakończeniu. Przykład ZUS: firma założona 1 maja korzysta z ulgi na start do 31 października, a preferencyjne składki płaci od 1 listopada przez kolejne 24 miesiące. Jeśli przedsiębiorca zrezygnuje z ulgi na start wcześniej, okres 24 miesięcy biegnie od dnia objęcia ubezpieczeniami społecznymi.

W praktyce księgowi zwracają uwagę przede wszystkim na datę końca 24 miesięcy, bo od następnego miesiąca zmienia się kod tytułu ubezpieczenia i wysokość składek. Przeoczenie tego momentu oznacza zaległość w składkach za kolejne miesiące.

Ulgi na start nie trzeba wykorzystywać, żeby płacić preferencyjne składki. Część osób wybiera od razu preferencyjny ZUS, bo chce mieć od pierwszego miesiąca prawo do zasiłku chorobowego i macierzyńskiego.

Mały ZUS Plus - kto może skorzystać

Mały ZUS Plus to ulga, w której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zależy od dochodu z działalności osiągniętego w poprzednim roku kalendarzowym. Jest przeznaczona dla firm o niewielkich przychodach i zwykle pojawia się na ścieżce po zakończeniu preferencyjnego ZUS.

Z Małego ZUS Plus może skorzystać przedsiębiorca, który:

• osiągnął w poprzednim roku przychód z działalności nie wyższy niż 120 000 zł (przy działalności prowadzonej przez część roku limit liczy się proporcjonalnie do liczby dni),
• prowadził działalność w poprzednim roku przez co najmniej 60 dni kalendarzowych,
• nie spełnia już warunków do preferencyjnego ZUS (np. wykorzystał 24 miesiące),
• nie świadczy dla byłego lub obecnego pracodawcy tego, co robił dla niego jako pracownik w bieżącym lub poprzednim roku,
• w poprzednim roku nie rozliczał się kartą podatkową przy jednoczesnym zwolnieniu z VAT,
• w poprzednim roku nie podlegał ubezpieczeniom z tytułu innej pozarolniczej działalności, np. jako wspólnik spółki jawnej lub jednoosobowej spółki z o.o.

W praktyce ZUS weryfikuje prawo do Małego ZUS Plus na podstawie danych, które otrzymuje z urzędów skarbowych, m.in. z zeznań PIT i deklaracji VAT. Dlatego dane o przychodzie i dochodzie przekazane do ZUS powinny zgadzać się z zeznaniem rocznym.

Z ulgi można korzystać maksymalnie przez 36 miesięcy w każdym okresie 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności. Od 1 stycznia 2026 r. zmienił się sposób liczenia przerwy, po której można wrócić do ulgi, a ZUS weryfikuje ten warunek raz w roku.

Termin jest ważny. Przedsiębiorca, który prowadził firmę w poprzednim roku i chce płacić Mały ZUS Plus od stycznia, składa wyrejestrowanie ZUS ZWUA i zgłoszenie ZUS ZUA z kodem tytułu ubezpieczenia zaczynającym się od 05 90 do 31 stycznia. Spóźnienie oznacza brak ulgi przez cały rok. Jeśli warunki zostaną spełnione później, np. po zakończeniu 24 miesięcy preferencyjnego ZUS w trakcie roku, na zgłoszenie jest 7 dni od dnia spełnienia warunków.

Jak obliczyć podstawę Małego ZUS Plus - przykład

Podstawa Małego ZUS Plus to połowa przeciętnego miesięcznego dochodu z działalności z poprzedniego roku, mieszcząca się w widełkach od 30% minimalnego wynagrodzenia do 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. Obliczenie ma trzy kroki:

• Krok 1. Roczny dochód dzieli się przez liczbę dni prowadzenia działalności w poprzednim roku i mnoży przez 30. Wynik to przeciętny miesięczny dochód.
• Krok 2. Przeciętny miesięczny dochód mnoży się przez 0,5.
• Krok 3. Wynik porównuje się z widełkami. W 2026 r. podstawa nie może być niższa niż 1441,80 zł ani wyższa niż 5652,00 zł.

Przy skali podatkowej i podatku liniowym bierze się dochód ustalony według przepisów o PIT. Jeśli składki społeczne były zaliczane do kosztów, dolicza się je z powrotem do dochodu. Przy ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych dochodem jest połowa rocznego przychodu.

Przykład Finavi: przedsiębiorca przez cały poprzedni rok (365 dni) osiągnął 60 000 zł dochodu.

Przedsiębiorca z tego przykładu płaci 719,76 zł miesięcznie zamiast 1788,29 zł na pełnym ZUS, czyli o 1068,53 zł mniej. Podstawa jest niższa od minimalnego wynagrodzenia, więc nie płaci też składki na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. Na Małym ZUS Plus można też zadeklarować wyższą podstawę niż minimalna wyliczona z dochodu.

Składka zdrowotna nie jest objęta żadną ulgą

Składka zdrowotna jest obowiązkowa od pierwszego dnia działalności i nie obejmuje jej ani ulga na start, ani preferencyjny ZUS, ani Mały ZUS Plus, ani wakacje składkowe. Jej wysokość zależy od formy opodatkowania, a nie od etapu ulg.

Minimalna składka zdrowotna przy skali i podatku liniowym wzrosła w 2026 r. o 37,3%, bo jej podstawą jest obecnie 100% minimalnego wynagrodzenia (wcześniej 75%). Dla nowej firmy oznacza to, że nawet w miesiącach ulgi na start stały koszt ZUS wynosi co najmniej 432,54 zł. Wybór formy opodatkowania ma więc wpływ także na składki, co szerzej opisuje artykuł skala, liniowy czy ryczałt.

Ile firma oszczędza na ulgach - wyliczenie Finavi

Różnicę między startem z ulgami a startem bez ulg najlepiej widać na pierwszych 30 miesiącach działalności, czyli na okresie ulgi na start i preferencyjnego ZUS. Finavi policzyło obie ścieżki na kwotach obowiązujących w 2026 r.

Wariant bez ulg to 30 miesięcy po 1788,29 zł (emerytalna, rentowa, wypadkowa oraz FP i FS od podstawy 5652 zł). Wariant z ulgami to 6 miesięcy bez składek społecznych i 24 miesiące po 420,86 zł. W obu wariantach pominięto dobrowolną składkę chorobową i składkę zdrowotną, bo zdrowotna jest taka sama niezależnie od ulg.

Uwzględnienie dobrowolnej chorobowej zmienia wynik niewiele: 57 802,80 zł bez ulg wobec 10 948,32 zł z ulgami. Kwota zaoszczędzona w pierwszych latach może zasilić kapitał obrotowy firmy, np. zapas towaru, sprzęt albo bufor na opóźnione płatności klientów.

Ile płaci firma usługowa, handlowa i transportowa - przykłady

Łączny miesięczny koszt ZUS w nowej firmie to suma składek społecznych na danym etapie ulg i składki zdrowotnej, która zależy od formy opodatkowania i dochodu. Finavi policzyło go dla trzech typowych profili jednoosobowych firm na kwotach z 2026 r.

• A. JDG usługowa (np. grafik): ryczałt, przychód 60 000 zł rocznie (5000 zł miesięcznie).
• B. Sklep internetowy (handel): skala podatkowa, przychód 110 000 zł, koszty 62 000 zł, dochód 48 000 zł rocznie.
• C. Firma transportowa: podatek liniowy, przychód 115 000 zł, koszty 55 000 zł, dochód 60 000 zł rocznie.

Kwoty "razem" obejmują składki społeczne bez dobrowolnej chorobowej oraz składkę zdrowotną. Na pełnym ZUS dochodzi Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy.

Co pokazują przykłady

• Usługi na ryczałcie: na potrzeby Małego ZUS Plus dochodem jest połowa przychodu, czyli 30 000 zł. Wyliczona podstawa (1232,88 zł) jest niższa od minimum, więc firma płaci składki od 1441,80 zł, tak jak na preferencyjnym ZUS. Oszczędność wobec pełnego ZUS to 16 409,16 zł rocznie.
• Handel na skali: przy dochodzie 48 000 zł podstawa Małego ZUS Plus wynosi 1972,61 zł, a składki społeczne 575,80 zł. Rocznie firma płaci o 14 549,88 zł mniej niż na pełnym ZUS.
• Transport na liniowym: przy dochodzie 60 000 zł podstawa wynosi 2465,76 zł, a składki 719,76 zł. Oszczędność wobec pełnego ZUS to 12 822,36 zł rocznie.

Wniosek: im niższy dochód w poprzednim roku, tym większa korzyść z Małego ZUS Plus. W każdym profilu składka zdrowotna pozostaje stałym elementem kosztu, a przy ryczałcie jest wyższa niż minimalna składka na skali czy liniowym. Przy dochodach bliskich minimum różnice między formami opodatkowania mogą mieć dla nowej firmy podobne znaczenie jak same ulgi w ZUS.

Co mówią przepisy o ulgach ZUS i jakie są skutki dla świadczeń

Ulgi składkowe dla przedsiębiorców wynikają z dwóch ustaw: Prawa przedsiębiorców oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Składkę zdrowotną regulują odrębne przepisy o świadczeniach opieki zdrowotnej.

Porównanie warunków ulg

Skutki niższych składek dla świadczeń

Podstawę obliczenia emerytury z tzw. nowego systemu stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne zapisanych na koncie w ZUS, kapitału początkowego i środków na subkoncie (art. 25 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Z kolei podstawą zasiłków chorobowego i macierzyńskiego jest przeciętny miesięczny przychód z 12 miesięcy przed niezdolnością do pracy (art. 36 ust. 1 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa), a u przedsiębiorcy przychodem jest podstawa wymiaru składki chorobowej pomniejszona o 13,71%.

W okresie ulgi na start przedsiębiorca nie ma prawa do zasiłku chorobowego, macierzyńskiego ani opiekuńczego, a ten czas nie jest wliczany do stażu emerytalnego. Na preferencyjnym ZUS i Małym ZUS Plus zasiłki są liczone od niskiej podstawy, a na koncie emerytalnym gromadzi się mniej środków. Analiza ZUS podkreśla, że ulgi (poza wakacjami składkowymi) przekładają się na niższe świadczenia i że w każdej chwili można płacić składki od wyższej podstawy.

W praktyce część przedsiębiorców łączy obie potrzeby: korzysta z preferencyjnej podstawy, ale opłaca dobrowolną składkę chorobową (35,32 zł miesięcznie w 2026 r.), żeby zachować prawo do zasiłków.

Najczęstsze błędy i lista kontrolna

Większość problemów z ulgami ZUS wynika z niedopilnowania terminów albo z warunku byłego pracodawcy. Najczęstsze błędy:

• praca na rzecz byłego pracodawcy w tym samym zakresie co na etacie, która wyklucza ulgę na start, preferencyjny ZUS i Mały ZUS Plus, a wykryta później oznacza konieczność dopłaty składek,
• przekonanie, że zawieszenie działalności przedłuża ulgę na start lub preferencyjny ZUS, podczas gdy miesiące zawieszenia się wliczają,
• brak zmiany zgłoszenia po upływie 24 miesięcy preferencyjnego ZUS,
• spóźnione zgłoszenie do Małego ZUS Plus po 31 stycznia, które odbiera prawo do ulgi na cały rok,
• nieuwzględnienie w dochodzie dla Małego ZUS Plus składek społecznych zaliczonych wcześniej do kosztów,
• pominięcie składki zdrowotnej w planie kosztów pierwszych miesięcy,
• przekroczenie 120 000 zł przychodu i brak przejścia na pełny ZUS od kolejnego roku,
• rezygnacja z dobrowolnej chorobowej bez świadomości, że oznacza to brak zasiłku w razie choroby.

Lista kontrolna krok po kroku

• 1. Sprawdzenie, czy od zakończenia lub zawieszenia poprzedniej działalności minęło 60 miesięcy.
• 2. Sprawdzenie, czy firma nie będzie świadczyć dla byłego pracodawcy tego, co było wykonywane na etacie w bieżącym lub poprzednim roku.
• 3. Wybór: ulga na start czy od razu preferencyjny ZUS (z prawem do zasiłków).
• 4. Zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego i zaplanowanie składki zdrowotnej według formy opodatkowania.
• 5. Zapisanie w kalendarzu daty końca ulgi na start i końca 24 miesięcy preferencyjnego ZUS.
• 6. Po zakończeniu preferencyjnego ZUS: sprawdzenie przychodu z poprzedniego roku (limit 120 000 zł) i zgłoszenie do Małego ZUS Plus w terminie 7 dni albo do 31 stycznia.
• 7. Decyzja o dobrowolnej składce chorobowej.
• 8. Po wejściu na preferencyjny ZUS, Mały ZUS Plus lub pełny ZUS: zaplanowanie jednego miesiąca wakacji składkowych w roku.

W razie przerwy w pracy warto porównać ulgi z możliwością, jaką daje zawieszenie działalności.

Jak ulgi ZUS wpływają na płynność i finansowanie firmy

Płynność finansowa to zdolność firmy do regulowania bieżących zobowiązań w terminie. W pierwszych latach działalności ulgi ZUS są jednym z największych źródeł "oszczędzonej" gotówki: według wyliczenia Finavi w pierwszych 30 miesiącach to 43 548,06 zł, a w przykładach z sekcji wyżej od 12,8 tys. zł do 16,4 tys. zł rocznie na etapie Małego ZUS Plus.

Te środki najczęściej finansują:

• wkład własny przy zakupie sprzętu lub samochodu,
• zapas towaru w handlu,
• bufor na okres oczekiwania na zapłatę od klientów biznesowych,
• podatki i składki w miesiącach niższej sprzedaży.

W praktyce banki, firmy leasingowe i faktorzy przy ocenie wniosku sprawdzają, czy firma nie ma zaległości w ZUS i urzędzie skarbowym, i często proszą o zaświadczenia o niezaleganiu. Terminowe opłacanie nawet niskich składek ułatwia więc później uzyskanie finansowania. Korzystanie z ulg samo w sobie nie jest przeszkodą.

Nowa firma sprzedająca innym firmom z odroczonym terminem płatności może dodatkowo skrócić czas oczekiwania na gotówkę, finansując wystawione faktury. Oferty faktoringu, także dla młodych działalności, można porównać w rankingu.

Porównaj ranking faktoringu

Ulga na start

Zwolnienie z ubezpieczeń społecznych przez 6 pełnych miesięcy kalendarzowych od rozpoczęcia działalności, bez zwolnienia ze składki zdrowotnej.

Preferencyjny ZUS

Składki społeczne od podstawy nie niższej niż 30% minimalnego wynagrodzenia przez 24 miesiące kalendarzowe.

Mały ZUS Plus

Składki społeczne od połowy przeciętnego miesięcznego dochodu z poprzedniego roku, dla firm z przychodem do 120 000 zł, maksymalnie 36 miesięcy w każdym okresie 60 miesięcy.

Podstawa wymiaru składek

Kwota, od której oblicza się składki procentowo. Przedsiębiorca może zadeklarować wyższą podstawę niż minimalna.

Osoba współpracująca

Członek rodziny pomagający w firmie, który nie może korzystać z ulgi na start ani z preferencyjnego ZUS.