Porównywarka Finansowania dla Firm
BLOG

Podatek PCC w firmie: pożyczka, umowa spółki, zakup i PCC-3

11 września 2026 · 17 min czytania · Podatki

Podpisywanie umowy i dokumentów podatkowych przy biurku

Podatek PCC (podatek od czynności cywilnoprawnych) płaci się od umów wymienionych w ustawie z 9 września 2000 r., m.in. od sprzedaży rzeczy i praw majątkowych, pożyczki i umowy spółki. W firmie najczęściej dotyczy trzech sytuacji: zakupu rzeczy używanej od osoby prywatnej (2% wartości rynkowej), pożyczki od osoby, która nie działa jako podatnik VAT (0,5%), oraz założenia spółki lub podwyższenia kapitału (0,5%). Podatnik składa deklarację PCC-3 i wpłaca podatek w ciągu 14 dni. W wyliczeniu Finavi zakup samochodu za 30 000 zł od osoby prywatnej oznacza 600 zł PCC, a pożyczka wspólnika dla spółki z o.o. jest z podatku zwolniona.

W skrócie
  • Stawki PCC wynoszą 2% przy sprzedaży rzeczy ruchomych i nieruchomości, 1% przy sprzedaży innych praw majątkowych (np. udziałów), 0,5% od pożyczki i od umowy spółki (art. 7 ust. 1 ustawy o PCC).
  • PCC nie płaci się od czynności opodatkowanych VAT albo zwolnionych z VAT u jednej ze stron (art. 2 pkt 4), dlatego zakup na fakturę od firmy czy pożyczka od instytucji finansowej co do zasady nie rodzą PCC; wyjątkiem jest umowa spółki.
  • Zwolnione są m.in. sprzedaż rzeczy ruchomych do 1 000 zł, pożyczka do 1 000 zł od osoby spoza najbliższej rodziny oraz pożyczka udzielona przez wspólnika spółce kapitałowej (art. 9).
  • Deklarację PCC-3 składa się i podatek wpłaca w terminie 14 dni od powstania obowiązku podatkowego; przy akcie notarialnym PCC pobiera notariusz (art. 10).
  • Gdy podatek od pożyczki nie został zapłacony, a podatnik powoła się na nią w kontroli lub postępowaniu, stawka rośnie do 20% (art. 7 ust. 5): przy pożyczce 20 000 zł to 4 000 zł zamiast 100 zł.

Podatek PCC - co to jest i kto go płaci?

Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) to podatek od określonych umów i zdarzeń prawnych wymienionych w ustawie z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. Nie jest podatkiem od dochodu ani od obrotu: płaci się go od samej umowy, np. od kupna samochodu od osoby prywatnej czy od otrzymanej pożyczki, niezależnie od tego, czy firma na niej zarobi.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy podatkowi podlegają m.in. umowy sprzedaży i zamiany rzeczy oraz praw majątkowych, umowy pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych co do gatunku, umowy darowizny w części dotyczącej przejęcia długów, ustanowienie hipoteki, ustanowienie odpłatnego użytkowania i odpłatnej służebności, umowy depozytu nieprawidłowego oraz umowy spółki. Opodatkowane są też zmiany tych umów, jeżeli podwyższają podstawę opodatkowania, oraz orzeczenia sądów i ugody o takich samych skutkach.

Kto płaci podatek, wskazuje art. 4: przy sprzedaży kupujący, przy pożyczce biorący pożyczkę, przy umowie spółki cywilnej wspólnicy, a przy pozostałych umowach spółki sama spółka. Dla firmy oznacza to, że PCC dotyczy jej głównie wtedy, gdy coś kupuje lub pożycza, a nie gdy sprzedaje.

PCC
Podatek od czynności cywilnoprawnych, płacony od umów wymienionych w art. 1 ustawy o PCC.
PCC-3
Deklaracja w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych, składana w terminie 14 dni od powstania obowiązku podatkowego.
PCC-4
Zbiorcza deklaracja miesięczna dla podatnika, który w miesiącu zawarł co najmniej trzy umowy pożyczki lub sprzedaży rzeczy ruchomych albo praw majątkowych w ciągu 14 dni od pierwszej z nich.
Wartość rynkowa
Podstawa opodatkowania przy sprzedaży: przeciętna cena rzeczy tego samego rodzaju, z uwzględnieniem stanu i stopnia zużycia, z dnia zawarcia umowy (art. 6 ust. 2).
Płatnik PCC
Notariusz, który pobiera podatek od czynności dokonanych w formie aktu notarialnego (art. 10 ust. 2).

Podstawa prawna podatku PCC - co mówią przepisy?

Wszystkie zasady PCC mieszczą się w jednej, krótkiej ustawie. Aktualny tekst jednolity ogłoszono w Dzienniku Ustaw z 2026 r. poz. 191. Najważniejsze dla firm przepisy:

Przepis ustawy o PCCCo stanowiCo to oznacza dla firmy
art. 1 ust. 1Katalog opodatkowanych czynności: sprzedaż, zamiana, pożyczka, umowa spółki i inneUmów spoza katalogu, np. najmu czy kredytu bankowego, PCC nie obejmuje
art. 1 ust. 3Zmiana umowy spółki: w spółce osobowej m.in. pożyczka wspólnika, dopłaty, wniesienie wkładu; w kapitałowej podwyższenie kapitału i dopłatyPieniądze wspólnika wnoszone do spółki mogą rodzić PCC
art. 2 pkt 4Poza PCC są czynności inne niż umowa spółki, opodatkowane VAT albo zwolnione z VAT u jednej ze stron (z wyjątkami dla nieruchomości oraz udziałów i akcji)Zakup od firmy na fakturę co do zasady nie rodzi PCC
art. 3 ust. 1Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą dokonania czynności; przy podwyższeniu kapitału spółki z osobowością prawną - z chwilą podjęcia uchwałyOd tej daty liczy się 14 dni na PCC-3
art. 4Podatnik: kupujący, biorący pożyczkę, wspólnicy spółki cywilnej, spółka przy innych umowach spółkiObowiązek spoczywa na firmie kupującej lub pożyczającej
art. 6 ust. 1-4 i 9Podstawa: wartość rynkowa, kwota pożyczki, wartość kapitału lub wkładów; od podstawy przy umowie spółki odlicza się taksę notarialną z VAT i opłatę sądowąUrząd może zakwestionować zaniżoną cenę; przy spółce podatek jest niższy o opłaty
art. 7Stawki: 2%, 1%, 0,5%, hipoteka 0,1% lub 19 zł; stawka sankcyjna 20% przy niezapłaconym PCC od pożyczkiTerminowe rozliczenie pożyczki chroni przed stawką 20%
art. 9Zwolnienia, m.in. sprzedaż rzeczy ruchomych do 1 000 zł, pożyczki od rodziny i do 1 000 zł, pożyczka wspólnika dla spółki kapitałowejCzęść typowych sytuacji w firmie jest zwolniona
art. 10-12Termin 14 dni, PCC-4, notariusz jako płatnik, zwrot podatku, właściwy urządProcedura rozliczenia i miejsce złożenia deklaracji

Do tego stosuje się ogólne zasady Ordynacji podatkowej, w tym zaokrąglanie podstawy opodatkowania i kwoty podatku do pełnych złotych (art. 63 § 1): końcówki poniżej 50 groszy się pomija, a od 50 groszy zaokrągla w górę.

Kiedy firma płaci PCC, a kiedy nie? Wyłączenie VAT

Firma płaci PCC wtedy, gdy zawiera umowę z katalogu art. 1, a druga strona nie działa w tej transakcji jako podatnik VAT. Kluczowy jest art. 2 pkt 4 ustawy: czynności cywilnoprawne inne niż umowa spółki nie podlegają PCC w zakresie, w jakim są opodatkowane VAT, oraz wtedy, gdy przynajmniej jedna ze stron jest z tytułu dokonania tej czynności zwolniona z VAT. Ministerstwo Finansów w materiałach o pożyczkach wyjaśnia to wprost: jeżeli umowa pożyczki podlega VAT lub jedna ze stron jest z tytułu tej czynności zwolniona z VAT, umowa nie podlega PCC.

Czy firma musi zapłacić PCC? Drzewo decyzyjne Finavi
1. Umowa z katalogu art. 1? 2. Umowa spółki lub jej zmiana? 3. VAT lub zwolnienie z VAT u strony? 4. Zwolnienie z art. 9? (np. do 1 000 zł) tak nie nie nie tak tak tak nie Brak PCC np. najem, kredyt PCC 0,5% VAT nie wyłącza Brak PCC poza wyjątkami Zwolnione z podatku PCC do zapłaty: 2%, 1% lub 0,5% PCC-3 i wpłata w 14 dni

W praktyce oznacza to kilka prostych reguł. Zakup towaru, maszyny czy samochodu od firmy, która wystawia fakturę z VAT, nie rodzi PCC. Tak samo zakup od przedsiębiorcy zwolnionego z VAT, bo zwolnienie strony z tytułu tej czynności również wyłącza PCC. PCC pojawia się natomiast przy zakupie od osoby prywatnej, która nie działa jako podatnik VAT, i przy pożyczce od znajomego, członka rodziny czy wspólnika spółki osobowej.

Ustawa przewiduje od tej reguły dwa ważne wyjątki. Pierwszy: umowa spółki i jej zmiany podlegają PCC zawsze, niezależnie od VAT. Drugi: sprzedaż nieruchomości oraz udziałów i akcji w spółkach handlowych podlega PCC także wtedy, gdy sprzedawca jest zwolniony z VAT. Dlatego zakup udziałów w spółce z o.o. od innego przedsiębiorcy jest opodatkowany stawką 1%.

Pożyczka od wspólnika i inne pożyczki w firmie a PCC

Pożyczka dla firmy podlega PCC według stawki 0,5% od kwoty pożyczki, a podatek płaci biorący pożyczkę. O tym, czy podatek faktycznie trzeba zapłacić, decyduje jednak to, kto pożycza i komu. Zestawienie Finavi najczęstszych sytuacji:

Kto pożyczaKomuPCCPodstawa w ustawie
Wspólnik (akcjonariusz)Spółce z o.o. lub akcyjnejZwolnioneart. 9 pkt 10 lit. i
WspólnikSpółce jawnej, partnerskiej, komandytowej, cywilnej0,5% jako zmiana umowy spółki; płaci spółka (przy spółce cywilnej wspólnicy)art. 1 ust. 3 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 8 lit. d
Najbliższa rodzina (małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha)Przedsiębiorcy jako osobie fizycznejZwolnione przy zgłoszeniu PCC-3 w 14 dni i przelewie na rachunek (powyżej kwoty wolnej)art. 9 pkt 10 lit. b
Osoba spoza najbliższej rodzinyPrzedsiębiorcy lub spółce0,5%; zwolnione do 1 000 złart. 7 ust. 1 pkt 4, art. 9 pkt 10 lit. d
Bank lub firma pożyczkowa działająca jako podatnik VATPrzedsiębiorcy lub spółceBrak PCC (usługa zwolniona z VAT)art. 2 pkt 4 lit. b
Inna firma w ramach działalnościPrzedsiębiorcy lub spółceCo do zasady brak PCC, gdy pożyczkodawca działa jako podatnik VATart. 2 pkt 4

Pożyczka od wspólnika to najczęstszy sposób dofinansowania młodej spółki. W spółce z o.o. jest zwolniona z PCC, więc nie wymaga ani podatku, ani deklaracji. W spółkach osobowych ta sama pożyczka jest traktowana jako zmiana umowy spółki i podlega 0,5% PCC, który płaci spółka. Warto też pamiętać, że dopłaty wspólników w spółce z o.o. (inne niż pożyczka) są opodatkowane 0,5% jako zmiana umowy spółki.

Przy pożyczkach od rodziny ministerstwo przypomina w poradniku z 2026 r., że kwota wolna dla najbliższych wynosi 36 120 zł (liczona łącznie z pożyczkami od tej samej osoby z bieżącego roku i 5 poprzednich lat). Powyżej tej kwoty zwolnienie wymaga złożenia PCC-3 w terminie 14 dni i udokumentowania przelewu na rachunek pożyczkobiorcy; termin nie podlega przywróceniu. Umowa kredytu bankowego w ogóle nie znajduje się w katalogu art. 1, więc przy finansowaniu z banku PCC po stronie firmy nie powstaje. W pożyczce pozabankowej decyduje status pożyczkodawcy: pożyczka od firmy pożyczkowej działającej jako podatnik VAT jest wyłączona z PCC, a pożyczka od prywatnego inwestora, który nie działa jako podatnik VAT, podlega stawce 0,5%.

Przy pożyczce zabezpieczonej hipoteką dochodzi PCC od ustanowienia hipoteki: 0,1% kwoty zabezpieczonej wierzytelności albo 19 zł, gdy hipoteka zabezpiecza wierzytelność o wysokości nieustalonej (art. 7 ust. 1 pkt 7). Podatnikiem jest składający oświadczenie o ustanowieniu hipoteki (art. 4 pkt 8), a ponieważ oświadczenie wymaga aktu notarialnego, podatek pobiera notariusz. Przy hipotece zabezpieczającej 200 000 zł to 200 zł.

PCC od umowy spółki: założenie, podwyższenie kapitału, dopłaty

PCC od umowy spółki wynosi 0,5% i płaci go spółka (przy spółce cywilnej wspólnicy). Podstawą przy zawarciu umowy jest wartość wkładów do spółki osobowej albo wartość kapitału zakładowego spółki kapitałowej, przy podwyższeniu kapitału kwota podwyższenia, a przy dopłatach kwota dopłat (art. 6 ust. 1 pkt 8). Od podstawy odlicza się taksę notarialną z VAT oraz opłatę sądową za wpis do rejestru dotyczący wkładu lub kapitału (art. 6 ust. 9).

  • Umowa w formie aktu notarialnego - notariusz jest płatnikiem: oblicza i pobiera PCC przy podpisaniu umowy, a spółka nie składa własnej deklaracji.
  • Umowa zawarta w systemie S24 - według biznes.gov.pl zarząd składa PCC-3 do urzędu skarbowego właściwego dla siedziby spółki i wpłaca podatek w terminie 14 dni od zawarcia umowy; podstawą jest kapitał zakładowy pomniejszony o opłatę za wpis do KRS (250 zł).
  • Podwyższenie kapitału w spółce z o.o. - obowiązek podatkowy powstaje z chwilą podjęcia uchwały (art. 3 ust. 1 pkt 2).
  • Dopłaty - opodatkowane 0,5% od kwoty dopłat, także w spółce z o.o.
  • Oddanie spółce osobowej rzeczy do nieodpłatnego używania - podstawą jest 4% wartości rynkowej rzeczy rocznie (art. 6 ust. 1 pkt 8 lit. e).

Ustawa przewiduje też zwrot podatku, gdy spółka nie została zarejestrowana albo kapitał wpisano w niższej kwocie niż w umowie, oraz gdy podwyższenie kapitału nie zostało zarejestrowane (art. 11 ust. 1). Zwrot nie przysługuje po upływie 5 lat od końca roku, w którym podatek zapłacono. Szerzej o kosztach i formalnościach spółki pisze artykuł JDG czy spółka z o.o.

Zakup rzeczy używanej od osoby prywatnej a PCC

Zakup rzeczy używanej od osoby prywatnej podlega PCC w wysokości 2% wartości rynkowej, jeżeli wartość przekracza 1 000 zł. Dotyczy to firm tak samo jak osób prywatnych: jednoosobowa działalność czy spółka kupująca od osoby, która nie działa jako podatnik VAT, samochód, maszynę, meble biurowe czy sprzęt, jest podatnikiem PCC.

Podstawą opodatkowania jest wartość rynkowa, a nie tylko cena z umowy. Art. 6 ust. 2 określa ją jako przeciętne ceny rzeczy tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem stanu i stopnia zużycia, z dnia zawarcia umowy. Jeżeli urząd uzna, że podana wartość odbiega od rynkowej, wzywa do jej określenia lub korekty (w terminie nie krótszym niż 14 dni), a gdy wartość ustalona z udziałem biegłego różni się o więcej niż 33% od podanej przez podatnika, koszty opinii ponosi podatnik (art. 6 ust. 3-4).

SytuacjaPCCKto płaci
Samochód od osoby prywatnej za 30 000 zł2%, czyli 600 złKupująca firma
Używany regał od osoby prywatnej za 800 złZwolnione (do 1 000 zł)Brak podatku
Samochód od dealera lub innej firmy z fakturą VAT, także w procedurze marżyBrak PCC (czynność opodatkowana VAT)Nie dotyczy
Laptop od przedsiębiorcy zwolnionego z VATBrak PCC (sprzedawca zwolniony z VAT z tytułu tej czynności)Nie dotyczy
Udziały w spółce z o.o. od innego wspólnika1% wartości rynkowejKupujący udziały

Jeżeli kupiona rzecz staje się środkiem trwałym, zapłacony PCC jest kosztem związanym z zakupem i zgodnie z art. 22g ust. 3 ustawy o PIT powiększa cenę nabycia, a więc wartość początkową, od której liczy się amortyzację. Przy tańszych składnikach rozliczanych jednorazowo trafia do kosztów razem z nimi. Zasady rozliczania wydatków w firmie opisuje artykuł o kosztach prowadzenia działalności gospodarczej.

Deklaracja PCC-3: termin, urząd i sposób złożenia

Deklarację PCC-3 składa się bez wezwania urzędu, a podatek oblicza i wpłaca w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego (art. 10 ust. 1). Przy pożyczce i sprzedaży tym dniem jest co do zasady dzień zawarcia umowy. Jeżeli umowę zawarto u notariusza, PCC pobiera notariusz jako płatnik i podatnik nie składa deklaracji.

  • Gdzie złożyć - przy sprzedaży rzeczy ruchomych, pożyczce i innych umowach: w urzędzie skarbowym właściwym dla miejsca zamieszkania lub siedziby podatnika; przy nieruchomościach według miejsca ich położenia; przy umowie spółki według siedziby spółki (art. 12).
  • Jak złożyć - według Ministerstwa Finansów elektronicznie w e-Urzędzie Skarbowym albo w usłudze e-Deklaracje, lub papierowo w urzędzie skarbowym czy przez operatora pocztowego.
  • Jak zapłacić - przelewem na rachunek właściwego urzędu skarbowego, w tym samym terminie 14 dni.
  • Kilku podatników - gdy stroną kupującą lub pożyczającą jest kilka osób, jedna składa PCC-3, a pozostali załącznik PCC-3/A; odpowiadają solidarnie (art. 5 ust. 2).
  • Deklaracja zbiorcza PCC-4 - dla podatnika, który w miesiącu zawarł co najmniej trzy umowy pożyczki lub sprzedaży rzeczy ruchomych albo praw majątkowych, a ostatnią z nich przed upływem 14 dni od pierwszej; składa się ją do 7. dnia następnego miesiąca (art. 10 ust. 1a).

Do deklaracji nie dołącza się umowy, ale urząd może poprosić o jej okazanie. W praktyce warto przechowywać umowę i potwierdzenie zapłaty razem z dokumentacją zakupu środka trwałego, bo przydają się też przy ustalaniu jego wartości początkowej.

PCC krok po kroku: od umowy do zapłaty
0 1 2 3 14 Umowa obowiązek Podstawa wartość rynkowa Stawka 2%, 1% lub 0,5% PCC-3 e-Urząd Skarbowy Wpłata dzień 14 dzień 0 Przy akcie notarialnym kroki 1-4 wykonuje notariusz jako płatnik podatku

Ile wynosi podatek PCC? Wyliczenia Finavi

Podatek PCC oblicza się jako iloczyn podstawy opodatkowania (zaokrąglonej do pełnych złotych) i stawki, a wynik zaokrągla do pełnych złotych. Autorskie wyliczenia Finavi dla typowych sytuacji w małych firmach:

Profil firmy i sytuacjaPodstawaStawkaPCC
JDG usługowa kupuje używany samochód od osoby prywatnej30 000 zł (wartość rynkowa)2%600 zł
Sklep (handel) bierze pożyczkę 20 000 zł od znajomego na zatowarowanie20 000 zł0,5%100 zł
Ta sama pożyczka, gdy PCC nie zapłacono, a firma powołuje się na nią w kontroli20 000 zł20%4 000 zł
Spółka jawna (transport) dostaje pożyczkę 80 000 zł od wspólnika80 000 zł0,5%400 zł
Spółka z o.o. (transport) dostaje pożyczkę 80 000 zł od wspólnika80 000 złzwolnienie0 zł
Nowa spółka z o.o. zawarta w S24, kapitał 5 000 zł5 000 zł minus 250 zł opłaty = 4 750 zł0,5%24 zł (23,75 zł po zaokrągleniu)
Spółka z o.o. otrzymuje dopłaty wspólników 50 000 zł50 000 zł0,5%250 zł
PCC w typowych sytuacjach firmowych (wyliczenia Finavi)
Auto 30 000 zł 600 zł Pożyczka sp. jawna 400 zł Dopłaty 50 000 zł 250 zł Pożyczka 20 000 zł 100 zł Kapitał 5 000 zł (S24) 24 zł Pożyczka sp. z o.o. 0 zł (zwolnienie) Skala: 1 px = 2 zł; stawka sankcyjna przy pożyczce 20 000 zł to 4 000 zł
600 złPCC od samochodu za 30 000 zł kupionego od osoby prywatnej
0 złPCC od pożyczki wspólnika dla spółki z o.o.
40 razytyle więcej wynosi stawka sankcyjna 20% niż zwykła 0,5% przy pożyczce

Z wyliczeń wynikają dwa wnioski. Po pierwsze, PCC jest w firmie zwykle niewielkim kosztem w porównaniu z wartością transakcji, więc nie powinien decydować o samym zakupie czy finansowaniu. Po drugie, różnica między terminowym rozliczeniem a stawką sankcyjną jest ogromna: niezgłoszona pożyczka 20 000 zł może kosztować 4 000 zł zamiast 100 zł. Dlatego o PCC warto pamiętać od razu po podpisaniu umowy.

Jak PCC wpływa na płynność i finansowanie firmy?

PCC wpływa na finansowanie firmy głównie przy wyborze źródła pieniędzy. Pożyczka od wspólnika dla spółki z o.o. jest zwolniona z PCC, w spółce osobowej kosztuje 0,5%, pożyczka od osoby prywatnej 0,5%, a kredyt bankowy, leasing czy pożyczka od firmy działającej jako podatnik VAT nie rodzą PCC po stronie przedsiębiorcy. Przy porównywaniu ofert ważniejsze od PCC są jednak koszty odsetek, prowizji i elastyczność spłaty.

  • Zakup pojazdu lub maszyny - kupno od osoby prywatnej oznacza 2% PCC i gotówkę wydaną jednorazowo. Alternatywą jest leasing, w którym raty rozkładają wydatek w czasie; koszt wariantów można porównać w kalkulatorze leasingu.
  • Dofinansowanie spółki przez wspólnika - w spółce z o.o. pożyczka wspólnika jest zwolniona z PCC, a dopłaty kosztują 0,5%. Wybór formy wpływa też na to, czy pieniądze można potem łatwo zwrócić.
  • Pożyczka od osoby prywatnej - wymaga PCC-3 i 0,5% podatku; warto spisać umowę, ustalić harmonogram spłat i przekazać pieniądze przelewem.
  • Finansowanie zewnętrzne - kredyt z banku lub pożyczka od firmy pożyczkowej działającej jako podatnik VAT nie wymagają rozliczania PCC od samej umowy; przy zabezpieczeniu hipotecznym notariusz pobiera PCC od hipoteki. Porównanie ofert ułatwiają ranking kredytów dla firm i kalkulator pożyczki prywatnej.

W praktyce przy dofinansowaniu firmy liczy się całkowity koszt pieniądza i bezpieczeństwo spłaty. PCC to jeden z elementów tego rachunku, zwykle niewielki, ale łatwy do przeoczenia. Dobrze przygotowana umowa i terminowa deklaracja sprawiają, że pożyczka zostaje tanim i elastycznym źródłem finansowania.

Najczęstsze błędy przy PCC i lista kontrolna

Najwięcej problemów z PCC wynika z przekonania, że firma płaci tylko VAT i podatek dochodowy. Najczęstsze błędy:

  • Przeoczenie PCC przy zakupie od osoby prywatnej. Samochód czy maszyna od osoby nieprowadzącej działalności to 2% PCC, nawet jeśli kupuje firma.
  • Niezgłoszona pożyczka. Gdy PCC od pożyczki nie został zapłacony, a podatnik powoła się na nią przed organem, stawka wynosi 20% (art. 7 ust. 5).
  • Spóźniona deklaracja przy pożyczce od rodziny. Zwolnienie powyżej kwoty wolnej wymaga PCC-3 w 14 dni; termin nie podlega przywróceniu.
  • Gotówka zamiast przelewu. Zwolnienie pożyczki od najbliższej rodziny wymaga udokumentowania przekazania pieniędzy na rachunek; brak przelewu może oznaczać stawkę 20%.
  • Zaniżona wartość w umowie. Podstawą jest wartość rynkowa; przy dużej różnicy urząd może ją ustalić z udziałem biegłego, a koszty opinii obciążą podatnika.
  • Mylenie pożyczki wspólnika w spółce z o.o. i w spółce jawnej. W pierwszej jest zwolniona, w drugiej opodatkowana 0,5% jako zmiana umowy spółki.
  • Nieodliczenie opłat od podstawy przy umowie spółki. Taksa notarialna z VAT i opłata sądowa pomniejszają podstawę (art. 6 ust. 9).
  • Pominięcie PCC w wartości początkowej. Podatek zapłacony przy zakupie środka trwałego powiększa jego wartość początkową.

Lista kontrolna: PCC w firmie krok po kroku

  • 1. Sprawdzić, czy umowa należy do katalogu art. 1 (sprzedaż, zamiana, pożyczka, umowa spółki i inne).
  • 2. Ustalić, czy druga strona działa jako podatnik VAT albo jest z tytułu tej czynności zwolniona z VAT.
  • 3. Sprawdzić zwolnienia z art. 9 (1 000 zł, rodzina, wspólnik spółki kapitałowej).
  • 4. Określić podstawę: wartość rynkową, kwotę pożyczki lub kapitału po odliczeniu opłat.
  • 5. Zastosować stawkę 2%, 1% lub 0,5% i zaokrąglić podstawę oraz podatek do pełnych złotych.
  • 6. Złożyć PCC-3 w e-Urzędzie Skarbowym lub papierowo w ciągu 14 dni.
  • 7. Wpłacić podatek na rachunek właściwego urzędu skarbowego w tym samym terminie.
  • 8. Zachować umowę, potwierdzenie przelewu i deklarację; przy środku trwałym doliczyć PCC do wartości początkowej.
Szukasz finansowania dla firmy?Ranking Finavi porównuje pożyczki dla firm i przedsiębiorców, a kalkulator pomaga policzyć ratę i całkowity koszt przed podpisaniem umowy.
FAQ

Najczęstsze pytania

Co to jest podatek PCC?

To podatek od czynności cywilnoprawnych, płacony od umów wymienionych w ustawie z 9 września 2000 r., m.in. od sprzedaży rzeczy i praw majątkowych, pożyczki, umowy spółki i ustanowienia hipoteki. Płaci go co do zasady kupujący lub biorący pożyczkę, a przy umowie spółki sama spółka.

Ile wynosi podatek PCC?

2% przy sprzedaży rzeczy ruchomych i nieruchomości, 1% przy sprzedaży innych praw majątkowych, 0,5% od pożyczki i od umowy spółki, 0,1% od hipoteki na zabezpieczenie istniejącej wierzytelności albo 19 zł przy wierzytelności o nieustalonej wysokości. Stawka sankcyjna od pożyczki wynosi 20%.

Kiedy złożyć PCC-3?

W terminie 14 dni od powstania obowiązku podatkowego, zwykle od dnia zawarcia umowy. W tym samym terminie trzeba wpłacić podatek. Deklaracji nie składa się, gdy PCC pobrał notariusz.

Gdzie złożyć deklarację PCC-3?

Przy sprzedaży rzeczy ruchomych i pożyczce w urzędzie skarbowym właściwym dla miejsca zamieszkania lub siedziby podatnika, przy nieruchomościach według ich położenia, a przy umowie spółki według siedziby spółki. Deklarację można złożyć w e-Urzędzie Skarbowym, przez e-Deklaracje albo papierowo.

Czy firma płaci PCC przy zakupie samochodu?

Tak, jeśli kupuje od osoby prywatnej, która nie działa jako podatnik VAT: 2% wartości rynkowej. Przy zakupie od dealera lub innej firmy na fakturę VAT, także w procedurze marży, PCC nie ma, bo czynność jest opodatkowana VAT.

Czy pożyczka od wspólnika dla spółki z o.o. podlega PCC?

Nie. Pożyczka udzielona przez wspólnika lub akcjonariusza spółce kapitałowej jest zwolniona z PCC (art. 9 pkt 10 lit. i). W spółkach osobowych pożyczka wspólnika jest traktowana jako zmiana umowy spółki i podlega 0,5% PCC.

Czy od pożyczki z banku płaci się PCC?

Nie. Umowa kredytu nie jest w katalogu czynności z art. 1 ustawy, a pożyczki udzielane przez instytucje finansowe działające jako podatnicy VAT są zwolnione z VAT, co zgodnie z art. 2 pkt 4 wyłącza PCC.

Ile wynosi PCC od założenia spółki z o.o.?

0,5% od kapitału zakładowego pomniejszonego o opłatę sądową za wpis i taksę notarialną z VAT. Przy spółce z kapitałem 5 000 zł zawartej w S24 (opłata 250 zł) podatek wynosi 24 zł. Przy umowie notarialnej PCC pobiera notariusz.

Czy dopłaty w spółce z o.o. podlegają PCC?

Tak. Dopłaty są traktowane jako zmiana umowy spółki kapitałowej i opodatkowane stawką 0,5% od kwoty dopłat (art. 1 ust. 3 pkt 2 i art. 6 ust. 1 pkt 8 lit. c).

Czy pożyczka od rodziców na firmę jest zwolniona z PCC?

Tak, jeżeli pożyczkobiorca spełni warunki z art. 9 pkt 10 lit. b: przy kwocie powyżej 36 120 zł (łącznie z pożyczkami od tej samej osoby z 5 lat) złoży PCC-3 w 14 dni i udokumentuje przelew na swój rachunek. Do tej kwoty zwolnienie działa bez deklaracji.

Co grozi za niezapłacenie PCC od pożyczki?

Jeżeli podatnik powoła się na pożyczkę w czynnościach sprawdzających, kontroli lub postępowaniu podatkowym, a PCC nie został zapłacony, stawka wynosi 20% zamiast 0,5%.

Czy zakup od firmy zwolnionej z VAT podlega PCC?

Co do zasady nie. Art. 2 pkt 4 lit. b wyłącza z PCC czynności, przy których jedna ze stron jest z tytułu ich dokonania zwolniona z VAT. Wyjątkiem jest sprzedaż nieruchomości oraz udziałów i akcji, które podlegają PCC mimo zwolnienia z VAT.

Czy PCC jest kosztem uzyskania przychodu?

PCC zapłacony przy zakupie środka trwałego jest kosztem związanym z zakupem i powiększa jego wartość początkową (art. 22g ust. 3 ustawy o PIT), więc trafia do kosztów przez amortyzację lub jednorazowo razem z tańszym składnikiem majątku.

Kiedy przysługuje zwrot PCC?

M.in. gdy uchylono skutki oświadczenia woli, nie spełnił się warunek zawieszający, spółka nie została zarejestrowana lub kapitał zarejestrowano w niższej kwocie, podwyższenie kapitału nie zostało zarejestrowane albo nie wpisano hipoteki. Zwrot nie przysługuje po 5 latach od końca roku zapłaty (art. 11).

Metodologia. Wyliczenia Finavi stosują stawki z art. 7 ustawy o PCC i zaokrąglenia z art. 63 § 1 Ordynacji podatkowej (podstawa i podatek do pełnych złotych). Założenia: samochód kupiony od osoby prywatnej niebędącej podatnikiem VAT, wartość rynkowa równa cenie 30 000 zł; pożyczka 20 000 zł od osoby spoza najbliższej rodziny, niebędącej podatnikiem VAT; wariant sankcyjny zakłada niezapłacony podatek i powołanie się na pożyczkę przed organem podatkowym (bez odsetek za zwłokę); pożyczki wspólnika 80 000 zł dla spółki jawnej i spółki z o.o.; spółka z o.o. zawarta w S24 z kapitałem 5 000 zł i opłatą sądową 250 zł, bez innych odliczeń; dopłaty 50 000 zł w spółce z o.o. Na wykresie słupki narysowano w skali 1 px = 2 zł. Przykład hipoteki: zabezpieczenie wierzytelności 200 000 zł, stawka 0,1%. Kwota wolna dla pożyczek od najbliższej rodziny według poradnika Ministerstwa Finansów z maja 2026 r. Przykłady ilustrują mechanizm i nie zastępują analizy konkretnej umowy.

Źródła:
  1. Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych, tekst jednolity Dz. U. z 2026 r. poz. 191
  2. Ministerstwo Finansów, podatki.gov.pl: „Pożyczka w rodzinie a podatek PCC. Jak uzyskać zwolnienie?”, maj 2026; „Rozliczenie podatku PCC od pożyczki”
  3. Biznes.gov.pl: „Podatek od czynności cywilnoprawnych - PCC”; „Zarejestruj spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w KRS”; „Jak założyć spółkę przez internet, w trybie S24”
  4. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, art. 63 (tekst jednolity)
  5. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, art. 22g (tekst jednolity)

Autor: Patrycja Szczepanek, Finavi

Nie wiesz, którą ofertę wybrać?

Zostaw kontakt. Pomożemy porównać dostępne możliwości i dobrać finansowanie.