Weksel in blanco to niewypełniony lub częściowo wypełniony weksel, podpisany przez wystawcę, który wierzyciel może uzupełnić zgodnie z zawartym porozumieniem, czyli deklaracją wekslową. To jedno z najpopularniejszych zabezpieczeń w finansowaniu firm: stosują je banki przy kredytach, leasingodawcy, firmy faktoringowe i pożyczkodawcy. Dla przedsiębiorcy jest to zabezpieczenie proste i tanie w ustanowieniu, które nie obciąża majątku i często pozwala uzyskać finansowanie bez hipoteki czy zastawu.
- Weksel in blanco podpisuje wystawca przy zawarciu umowy, a wierzyciel może go wypełnić dopiero wtedy, gdy zobowiązanie nie zostanie spłacone, i tylko zgodnie z deklaracją wekslową.
- Deklaracja wekslowa określa, kiedy i na jaką kwotę można uzupełnić weksel; wypełnienie niezgodne z porozumieniem można podnieść wobec wierzyciela (art. 10 Prawa wekslowego).
- Roszczenia z weksla własnego przeciwko wystawcy przedawniają się z upływem 3 lat od dnia płatności (art. 70 w zw. z art. 103 Prawa wekslowego).
- Po całkowitej spłacie zobowiązania weksel powinien zostać zwrócony wystawcy lub zniszczony.
- Weksel jest standardem przy kredytach, leasingu, faktoringu i pożyczkach; w wielu umowach zastępuje droższe zabezpieczenia rzeczowe.
Weksel in blanco - co to jest?
Weksel to papier wartościowy, w którym wystawca bezwarunkowo zobowiązuje się zapłacić określoną sumę pieniężną (weksel własny) lub poleca zapłatę innej osobie (weksel trasowany). W finansowaniu firm stosuje się niemal wyłącznie weksel własny. Formę i treść weksla określa ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe, która mimo swojego wieku pozostaje w pełni stosowana.
Weksel in blanco to weksel, który w chwili podpisania nie zawiera wszystkich elementów, najczęściej sumy i terminu płatności. Wystawca podpisuje go i przekazuje wierzycielowi jako zabezpieczenie. Wierzyciel uzupełnia weksel dopiero wtedy, gdy zobowiązanie z umowy nie zostanie spłacone, i wyłącznie zgodnie z porozumieniem stron. Jeśli zobowiązanie zostanie spłacone, weksel nigdy nie zostaje wypełniony.
- Wystawca
- Osoba lub firma, która podpisuje weksel własny i zobowiązuje się do zapłaty.
- Remitent
- Wierzyciel, na rzecz którego wystawiono weksel, np. bank lub leasingodawca.
- Deklaracja wekslowa
- Porozumienie określające, kiedy i jak wierzyciel może uzupełnić weksel in blanco.
- Awal
- Poręczenie wekslowe, w którym osoba trzecia gwarantuje zapłatę sumy wekslowej.
Deklaracja wekslowa - co zawiera?
Deklaracja wekslowa, nazywana też porozumieniem wekslowym, to dokument, w którym strony określają zasady uzupełnienia weksla. Prawo wekslowe nie wymaga jej szczególnej formy, ale w praktyce zawsze sporządza się ją na piśmie. Typowa deklaracja zawiera:
| Element deklaracji | Znaczenie dla wystawcy |
|---|---|
| Umowa, którą weksel zabezpiecza | Weksel może zabezpieczać tylko wskazane zobowiązanie |
| Warunki uzupełnienia weksla | Np. brak spłaty raty w terminie po wezwaniu |
| Maksymalna kwota lub sposób jej ustalenia | Suma zadłużenia z umowy z odsetkami i kosztami |
| Termin płatności i miejsce płatności | Zasady ustalenia daty, od której weksel jest wymagalny |
| Obowiązek zawiadomienia wystawcy | Wierzyciel informuje o wypełnieniu weksla, np. listem poleconym |
| Dane poręczycieli wekslowych | Osoby, które dodatkowo zabezpieczają weksel |
Dobrze przygotowana deklaracja chroni obie strony. Wierzyciel ma jasne zasady dochodzenia należności, a wystawca pewność, że weksel nie zostanie użyty w innym celu ani na wyższą kwotę niż wynikająca z umowy.
Kiedy wierzyciel może wypełnić weksel?
Wierzyciel może uzupełnić weksel tylko w sytuacji opisanej w deklaracji, zwykle gdy zobowiązanie nie zostało spłacone mimo wezwania. Zgodnie z art. 10 Prawa wekslowego, jeżeli weksel niewypełniony w chwili wystawienia uzupełniono niezgodnie z zawartym porozumieniem, wystawca może podnieść ten zarzut wobec posiadacza, który nabył weksel w złej wierze lub dopuścił się rażącego niedbalstwa. Wobec pierwotnego wierzyciela, który wypełnił weksel, zarzut niezgodności z deklaracją można podnosić zawsze.
Na podstawie prawidłowo wypełnionego weksla wierzyciel może dochodzić zapłaty w postępowaniu nakazowym, w którym sąd wydaje nakaz zapłaty na podstawie weksla (art. 485 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego). Wystawca może wnieść zarzuty od nakazu zapłaty, w tym zarzut wypełnienia weksla niezgodnie z deklaracją. W praktyce, przy terminowej spłacie, weksel pozostaje jedynie bezpiecznym zabezpieczeniem w dokumentacji umowy.
Weksel in blanco w kredycie, leasingu i faktoringu
Weksel in blanco jest jednym z najczęstszych zabezpieczeń w finansowaniu firm, bo łączy prostotę z realną ochroną wierzyciela. Dla przedsiębiorcy oznacza szybszą decyzję i możliwość uzyskania finansowania bez obciążania nieruchomości.
| Produkt | Rola weksla in blanco |
|---|---|
| Kredyt firmowy | Podstawowe lub dodatkowe zabezpieczenie, często przy kredytach bez zabezpieczeń rzeczowych |
| Leasing | Standardowe zabezpieczenie spłaty rat obok własności przedmiotu leasingu |
| Faktoring | Zabezpieczenie zwrotu środków w faktoringu z regresem |
| Gwarancja de minimis BGK | Gwarancja jest zabezpieczona wekslem własnym in blanco przedsiębiorcy |
| Pożyczka prywatna | Uzupełnienie hipoteki lub zastawu |
W porównaniu z hipoteką czy zastawem rejestrowym weksel nie wymaga wpisu do rejestru, wyceny ani notariusza, więc jego ustanowienie nie generuje dodatkowych kosztów. Dlatego finansowanie zabezpieczone wekslem jest zwykle szybsze w uruchomieniu.
Poręczenie wekslowe (awal)
Przy kredytach dla spółek wierzyciele często proszą o poręczenie wekslowe właściciela lub członka zarządu. Poręczyciel wekslowy odpowiada tak samo jak ten, za kogo poręczył (art. 32 Prawa wekslowego), a poręczenie składa się przez podpis na wekslu z dopiskiem „poręczam” lub podobnym (art. 31). Przy JDG w związku małżeńskim bank może poprosić o zgodę małżonka. To standardowe rozwiązanie, które zwiększa wiarygodność firmy i pozwala uzyskać lepsze warunki finansowania, zwłaszcza w młodych spółkach z o.o.
Przedawnienie i zwrot weksla
Roszczenia z weksla własnego przeciwko wystawcy przedawniają się z upływem 3 lat od dnia płatności wpisanego w wekslu (art. 70 w związku z art. 103 Prawa wekslowego). Przy wekslu in blanco oznacza to 3 lata od terminu płatności uzupełnionego zgodnie z deklaracją.
Po całkowitej spłacie zobowiązania weksel powinien zostać zwrócony wystawcy lub komisyjnie zniszczony, a wiele umów wprost to przewiduje. Warto zachować potwierdzenie zwrotu lub zniszczenia weksla razem z dokumentacją zakończonej umowy.
Prawa wystawcy weksla
Wystawca ma prawo do kopii deklaracji wekslowej i powinien ją przechowywać razem z umową. Deklaracja określa granice, w jakich weksel może zostać użyty, więc warto przeczytać ją przed podpisaniem, zwłaszcza zapisy o kwocie i warunkach uzupełnienia.
Weksel zabezpiecza konkretną umowę. Po jej spłacie wystawca może żądać zwrotu weksla, a w razie sporu przysługują mu zarzuty wynikające z deklaracji i samej umowy.
Weksel to zabezpieczenie powszechnie stosowane przez instytucje finansowe, dlatego jego obecność w umowie jest standardem, a nie sygnałem ryzyka. Przy regularnej spłacie nigdy nie zostaje wypełniony.
Zabezpieczenia w finansowaniu pozabankowym opisuje artykuł o pożyczce pod zastaw nieruchomości dla firm, a oferty kredytów, w których weksel często wystarcza jako zabezpieczenie, zestawia ranking kredytów dla firm.
