Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych to wyższe odsetki, które przedsiębiorca może naliczyć kontrahentowi za spóźnioną zapłatę faktury. W II półroczu 2026 roku wynoszą 13,75% w skali roku (stopa referencyjna NBP 3,75% plus 10 punktów procentowych). Dodatkowo, od każdej spóźnionej faktury przysługuje rekompensata za koszty odzyskiwania należności: 40, 70 lub 100 euro, zależnie od kwoty. W wyliczeniu Finavi faktura 20 000 zł zapłacona 45 dni po terminie daje 339,04 zł odsetek i 70 euro rekompensaty.
- Odsetki w transakcjach handlowych od 1 lipca do 31 grudnia 2026 roku: 13,75% rocznie (dłużnik niebędący podmiotem publicznym leczniczym) i 11,75% (podmiot publiczny leczniczy), zgodnie z obwieszczeniem ministra z czerwca 2026 roku.
- Odsetki należą się bez wezwania, od dnia następującego po terminie zapłaty, jeśli wierzyciel spełnił swoje świadczenie i nie otrzymał zapłaty (art. 7 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom).
- Rekompensata: 40 euro przy kwocie do 5 000 zł, 70 euro od 5 000 do 50 000 zł, 100 euro od 50 000 zł (art. 10 ustawy), przeliczana po kursie średnim NBP.
- Termin zapłaty między przedsiębiorcami co do zasady nie powinien przekraczać 60 dni.
- Odsetki rekompensują opóźnienie, ale nie przywracają płynności; szybkie pieniądze z faktur zapewnia faktoring.
Odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych - co to jest?
Transakcja handlowa to umowa, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub świadczenie usługi, zawarta między przedsiębiorcami lub z podmiotem publicznym, w związku z wykonywaną działalnością. Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych przewiduje dla takich umów wyższe odsetki niż ogólne odsetki ustawowe za opóźnienie z Kodeksu cywilnego, aby zniechęcać do przetrzymywania płatności.
Wierzyciel nabywa prawo do odsetek bez wezwania, od dnia następującego po dniu terminu zapłaty określonego w umowie lub na fakturze, do dnia zapłaty, jeśli spełnił swoje świadczenie i nie otrzymał zapłaty w terminie. Odsetek nie trzeba zastrzegać w umowie: wynikają wprost z ustawy.
Ile wynoszą odsetki w transakcjach handlowych w 2026 roku?
Wysokość odsetek to suma stopy referencyjnej NBP obowiązującej w pierwszym dniu kalendarzowym danego półrocza i określonej liczby punktów procentowych. Minister ogłasza ją w obwieszczeniu w Monitorze Polskim.
| Okres | Dłużnik | Wysokość |
|---|---|---|
| 1.07-31.12.2026 | Przedsiębiorca lub podmiot publiczny niebędący podmiotem leczniczym | 13,75% (3,75% + 10 pp) |
| 1.07-31.12.2026 | Podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym | 11,75% (3,75% + 8 pp) |
Odsetki w transakcjach handlowych są wyższe od ogólnych odsetek ustawowych za opóźnienie z Kodeksu cywilnego, które stosuje się m.in. wobec konsumentów. Strony mogą umówić się na wyższe odsetki, w granicach przewidzianych prawem. Związek stóp NBP z kosztami firm opisuje artykuł WIBOR i POLSTR.
Jak liczyć odsetki? Wyliczenia Finavi
Odsetki liczy się według wzoru: kwota należności x stopa roczna x liczba dni opóźnienia / 365. Wyliczenia Finavi dla stawki 13,75%:
| Należność | Dni opóźnienia | Odsetki (13,75%) | Rekompensata |
|---|---|---|---|
| 4 000 zł | 30 | 45,21 zł | 40 euro |
| 20 000 zł | 45 | 339,04 zł | 70 euro |
| 100 000 zł | 60 | 2 260,27 zł | 100 euro |
Odsetki z tytułu opóźnienia w zapłacie są przychodem podatkowym dopiero w momencie ich otrzymania. Po stronie dłużnika zapłacone odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych są zwykle kosztem uzyskania przychodu.
Rekompensata 40, 70 i 100 euro
Zgodnie z art. 10 ustawy wierzyciel, który nabył prawo do odsetek, może żądać od dłużnika rekompensaty za koszty odzyskiwania należności, bez wezwania i bez wykazywania poniesionych kosztów. Jej wysokość zależy od wartości świadczenia pieniężnego:
| Wartość świadczenia | Rekompensata |
|---|---|
| nie wyższa niż 5 000 zł | 40 euro |
| wyższa niż 5 000 zł i niższa niż 50 000 zł | 70 euro |
| równa lub wyższa niż 50 000 zł | 100 euro |
Kwotę przelicza się na złote według średniego kursu euro NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie stało się wymagalne. Jeśli rzeczywiste koszty odzyskiwania należności są wyższe, np. koszty firmy windykacyjnej, wierzyciel może żądać zwrotu nadwyżki. Rekompensata przysługuje od każdej faktury osobno. O skutecznym wzywaniu do zapłaty pisze artykuł o wezwaniu do zapłaty.
Terminy zapłaty między firmami
Termin zapłaty między przedsiębiorcami co do zasady nie może przekraczać 60 dni od doręczenia faktury, chyba że strony wyraźnie uzgodnią inaczej, a ustalenie nie jest rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela (art. 7 ust. 2 ustawy). Gdy dużemu przedsiębiorcy płaci mikro, mały lub średni przedsiębiorca jest wierzycielem, termin nie może przekroczyć 60 dni bez wyjątków. Problem długich i przekraczanych terminów w gospodarce opisuje artykuł o zatorach płatniczych.
Odsetki a płynność firmy
Odsetki i rekompensata to rekompensata finansowa, ale nie rozwiązują problemu gotówki: pieniądze z faktury wciąż nie są na koncie, a koszty bieżące trzeba płacić. W relacjach ze stałymi odbiorcami wiele firm nie nalicza odsetek, by nie psuć współpracy.
Skutecznym sposobem na płynność przy długich terminach jest faktoring: faktor wypłaca pieniądze z faktury zwykle w 24 godziny, a sam czeka na zapłatę od odbiorcy. W faktoringu bez regresu firma jest dodatkowo chroniona przed niewypłacalnością kontrahenta. Koszty opisuje artykuł ile kosztuje faktoring.
Przy przeterminowanych należnościach warto też rozważyć sprzedaż wierzytelności, czyli cesję na rzecz firmy windykacyjnej, oraz ulgę na złe długi w VAT.
